İntihara Yönlendirme Suçu

Giriş

İntihar, bir kimsenin toplumsal ve ruhsal nedenlerin etkisiyle kendi hayatına son vermesidir. TCK’da intihar eylemi cezalandırılmamıştır. Bunun sebebi olarak çeşitli görüşler öne sürülebilir:

1. İntihar ederek hayatını sonlandırmış bir kişiyi cezalandırmak fiilen mümkün değildir.
2. Ceza yaptırımının uygulanmasındaki amaç, özel ve genel önlemenin sağlanmasıdır. İntihar eylemine teşebbüs eden kişi genellikle bunu içinde bulunduğu ruhsal ve psikolojik sorunları nedeniyle gerçekleştirir. Kişinin, kendi hayatına son vermeye teşebbüs etmesi sebebiyle ceza yaptırımına tâbi tutulması özel önleme amacına hizmet etmeyeceğinden faydalı olmayacaktır.
3. İntihara teşebbüs eden kişilere ceza yaptırımı uygulanması sonucunda bu kişiler ıslah olmaktan ziyade suçlu kimliğine bürünebilir. Bu sebeple yaptırım uygulamak faydasız ve anlamsızdır.
4. İntihar girişiminde bulunan kişinin cezalandırılması bazı noktalarda bu kişinin yakınlarının da cezalandırılması niteliği kazanabilir. Bu da ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırılık teşkil eder.
5. İntihar teşebbüsünde bulunan kişinin eylemi sebebiyle cezalandırılacağı düşüncesi içerisinde bulunması onu ölüme teşvik eder ve ceza normu amacından sapmış olur.

İntihar fiili TCK’da cezaya bağlanmamış olmakla beraber; TCK m.84 yaşam hakkı, vücut bütünlüğü ve genel sağlık hakkı çerçevesinde bireylerin intihara teşvik edilmesini, bireylerin intihara girişmelerine yol açılmasını ve bu husustaki yönlendirmeleri yaptırıma bağlamıştır.

TCK m.84/1’de intihara yönlendirme suçu, 84/2’de ağırlaşmış netice bakımından intihara yönlendirme suçu, 84/3’te intihara alenen teşvik etme suçu, 84/4’te ise intihara sevk ve mecbur etme suçu düzenlenmiştir.

TCK m.84 :

(1) Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) İntiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(3) Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (Mülga ikinci cümle: 29/6/2005 – 5377/10 md.)

(4) İşlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan veya ortadan kaldırılan kişileri intihara sevk edenlerle cebir veya tehdit kullanmak suretiyle kişileri intihara mecbur edenler, kasten öldürme suçundan sorumlu tutulurlar.

84. maddenin gerekçesinde; intihar girişiminde bulunan kişinin içinde bulunduğu ruhsal ve psikolojik durum sebebiyle hukuken cezalandırılabilir bir eyleminin olmadığı fakat bir başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, bir başkasının intihar düşüncesini kuvvetlendiren ya da bir başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişinin fiilinin hukuken cezalandırılabilir mahiyette olduğu belirtilmiştir.

–

Suçun Unsurları

Maddi (Objektif) Unsurları

a) Fiil

TCK m.84/1’de yaptırıma bağlanan fiiller; bir başkasını intihara azmettirmek, intihara teşvik etmek, intihar kararını kuvvetlendirmek, intihara herhangi bir şekilde yardım etmek olarak sayılmıştır. Sayılan hareketlerden birinin icrası suçun meydana gelmesi bakımından yeterlidir, bu sebeple “intihara azmettirme suçu” seçimlik hareketlidir. Azmettirme, TCK’nın genel hükümler kısmında yer alan suça iştirak kapsamındadır . Ne var ki, iştirak hükümlerinin uygulanabilmesi için öncelikle “bir suçun gerçekleşmiş olması” şartı aranır. İntihar fiilinin kendisi suç oluşturmadığından, yardım etme ve azmettirme davranışları da TCK m. 38, 39 ve 40 çerçevesinde cezalandırılamamaktadır. Bu durumdan dolayı kanun koyucu, özel hükümler kısmında intihar fiili açısından özel bir suç tipine yer vermiştir.

b) Netice ve Nedensellik Bağı

TCK m.84/1 kapsamında kişinin cezalandırılabilmesi için bir somut tehlike ve netice aranmamaktadır. Bahse konu olan suç, sırf hareket suçu ve konu bakımından soyut tehlike suçu olarak düzenlenmiştir. Korunan hukuki değerin önemi sebebiyle böyle bir yol izlenmiştir. Ancak meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığı intihara azmettirme suçunda temel cezanın belirlenmesi hususunda dikkate alınabilecektir (TCK m.61/1-e)

Netice bakımından bahsedilen suç, neticesiz suç(sırf haraket suçu) kabul edildiğinden, failin yönlendirme teşkil eden davranışlarının gerçekleşmesi sonucunda suçun tamamlandığı kabul edilir. Nedensellik bağının araştırılması lüzumsuzdur.

Ayrıca intihar eylemi, kişinin ağır bir tehdit veya cebir sebebiyle intihara mecbur bırakılması sonucunda gerçekleşmişse uygulanacak hüküm TCK m.84/4’tür.

c) Fail ve Mağdur

Suçun faili herkes olabilir. Maddede, suçun faili açısından ayrıca bir özellik belirtilmemiştir. Suçun mağduru da herkes olabilir. Ancak; mağdurun işlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan veya ortadan kaldırılan kişiler olması halinde TCK m.84/4 hükmü uygulanır. TCK m.84/1’e göre suçun mağduru; belirli, somut bir kişidir.  Sayısı belirsiz soyut kişilerin intihara teşvik edilmesi halinde TCK m.84/3 hükmü uygulama alanı bulur.

d) Suçun Konusu

İntihara yönlendirme suçunun konusu yaşam hakkıdır. Doktrinde yer alan bir görüş suç tipinin meydana gelmesini, failin hareketinin mağdurun yaşamı üzerinde somut ve yakın bir tehlike meydana getirmesine bağlamaktadır. Ancak TCK m.81/4 uyarınca intihara yönlendirme suçunun oluşması için mağdurun intihara girişmesi, vücudunun zarar görmesi veya ölmesi gerekmez.  Kanun koyucunun tutumunun sebebi yaşam hakkını etkin bir şekilde koruyabilmektir. Elbette failin davranışının TCK m.81/4 kapsamına girip girmediği her somut olayda titizlikle değerlendirilmelidir.

–

Manevi (Sübjektif) Unsurları

İntihara yönlendirme suçunu kasten işlemek mümkündür. Kişinin, bir başkasının intihar etmesini isteyerek hareket etmesi yeterlidir. Ölümün gerçekleşmesi, bu suç tipinde netice aranmadığından failin kastına dahil değildir. Sözlerin kızgınlık, öfke, sinir gibi duygularla söylenmiş olması da kişinin kastını ortadan kaldırmaz.

İntihara yönlendirme suçunun meydana gelmesi için kişinin intihara teşebbüs etmesi veya ölmesi gerekmemekle beraber, TCK m.84/2’de neticesi sebebiyle ağırlaşmış bir duruma yer verilmiştir:

TCK m.84/2: İntiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Söz konusu fıkrada yer alan “intiharın gerçekleşmesi” ifadesinden ne anlaşılması gerektiği doktrinde farklı şekillerde açıklanmıştır. Bir görüşe göre bu ifadeden anlaşılması gereken intihara teşebbüs edilmesidir. Bir başka görüş ise kişinin hayatını kaybetmesi gerektiğini savunmaktadır.

Bu düzenleme kimi hukukçulara göre intihara yönlendirme suçunun nitelikli halidir. Kimilerine göre ise suçun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hali olarak kabul edilir. Nitelikli halden sorumlu tutulabilmek için bu halin bilinmesi ve istenmesi gerekir. Nitelikli unsurun fail tarafından bilinmemesi, TCK m.30/2 kapsamında kastı kaldıran hata olarak nitelendirilir. Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlar ise kast-taksir kombinasyonu olarak adlandırılır ve TCK m.23’e göre failin ağırlaşmış neticeden sorumlu tutulabilmesi, failin ağırlaşmış neticeye yönelik en azından taksirinin bulunmasına bağlıdır.

İntihara yönlendirme suçu neticesinde mağdurun ölmesi, intihara yönlendirme fiilinin işlenmesi neticesinde ortaya çıkabilecek ağırlaşmış bir durumdur. Bu sebeple, TCK m.84/2 hükmünün hukuki niteliği neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçtur.

–

Hukuka Aykırılık Unsuru

TCK m.25/1’de düzenlenen meşru savunma, bir hukuka uygunluk nedeni oluşturur. Suçun ihmali davranışla işlendiği hallerde de meşru savunma söz konusu olabilir.

Türkiye’de kişinin kendi hayatına son verme hakkı bulunmadığı için kişinin rızası, hukuka uygunluk nedeni oluşturmaz. Aynı şekilde ötenazi de yasak olduğundan, talep üzerine kişinin ölümüne sebep olan kişi kasten öldürme suçundan sorumlu olur.

–

Kusurluluğu Etkileyen Haller

İntihara yönlendirme suçunda kusurluluğu kaldıran hal olarak zorunluluk halinden, kusurluluğu azaltan hal olarak ise haksız tahrikten söz edilebilir.

–

Soruşturma ve Kovuşturma Usulü

TCK m.84’te yer alan üç suç tipi de re’sen takip edilir. İntihara yönlendirme ve intihara alenen teşvik suçlarında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesi, intihara sevk veya mecbur suçu söz konusu olduğunda görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

–

Yaptırım

İntihara yönlendirme suçunun cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıdır (TCK m.84/1). İntihara yönlendirme neticesinde muhatap intihar girişiminde bulunmazsa meydana gelen tehlike ve zararın ağırlığına bağlı olarak ceza alt sınıra yakın, muhatap intihar girişiminde bulunursa üst sınıra yakın verilmelidir.

İntihara yönlendirme sonucunda muhatabın intihar etmesi, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç kapsamında değerlendirilir ve fail dört yıldan on yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.84/2).

İntihara alenen teşvik suçu neticesinde fail, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.84/3).

İntihara sevk veya mecbur suçu söz konusu olduğunda fail kasten öldürme suçundan (TCK m.81) sorumlu olur. Müebbet hapis cezasıyla cezalandırılır.

Bu suçlar şayet bir terör eylemi çerçevesinde gerçekleştirilirse terör suçu söz konusudur ve verilecek ceza ağırlaştırılır.

TCK m.84 ile belirlenen yaptırımlar; hukuk sistemimizin yaşam hakkı, vücut bütünlüğü ve genel sağlık hakkına verdiği önemin bir yansıması niteliğindedir. Umarız ki hiçbir düşünce veya niyet, bir başkasının kendi hayatına son vermeyi aklından geçirmesine dahi sebep olmasın ve söz konusu kanunun caydırıcılığı başarıya ulaşsın.

–

KAYNAKÇA

• – İçer, Z. (2020). İntihara Yönlendirme Suçu (TCK m.84). Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 28, Sayı 1.
• – 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu

[zombify_post]