Davranışsal reklamcılık, tarayıcı çerezleri vb. araçlarla kullanıcı profilleme teknikleri kullanarak kullanıcılara ilgi alanları doğrultusunda reklam göstermeyi amaçlayan bir reklam modelidir. Günümüzde artık reklam sunucuları kullanıcıların coğrafi konum ve demografik verisine ulaşarak “targeting” yani hedefleme reklamcılığı modeli gibi birçok karmaşık ve gelişmiş fonksiyonlar geliştirerek kişisel bazda reklam yayınlamaktadır.
Bu reklamcılığa örnek olarak bir e-ticaret sitesinde satın alınan ürüne benzer ya da e-ticaret sitesinin en çok satan ürününün reklam olarak gösterilmesi ya da bir e-ticaret sitesinde bir ayakkabı baktıysak başka sitelerde bu ayakkabının reklamının karşımıza çıkması örnek verilebilir.
ÇDR, kişisel verileri ve kullanıcıların internet üzerindeki hareketlerinin takibi neticesinde elde edilen bilgilerin işlenmesi tabanlı çalışan teknolojik alt yapıya sahip olması nedeniyle de kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliğinin ihlali konusunda şüpheler barındırmaktadır. Bunun yanında tüketicinin karşısına sürekli aynı reklamın çıkması sonucu oluşan irritasyon ve takip edilme hissi çevrimiçi davranışsal reklamcılığa yönelik olumsuz tutumlar oluşturmaktadır.
Çerezler ise, ziyaret edilen web siteleri tarafından kullanıcının bilgisayarına yerleştirilen küçük metin dosyalarıdır ve kullanıcıların siteyle nasıl etkileşim kurduğu hakkında bilgi sağlar.
Bir kullanıcı bir web sitesine eriştiğinde çerezler bilgisayara eklenir ve IP adresinin kaydedilmesiyle çalışmaya başlar. Bu şekilde, web sitesi, kullanıcının ilgi alanını belirleyebilir ve kullanıcı bilgiyi paylaşmayı kabul ettiğinde veriler reklamcılık amaçları için kullanılabilir.
Oturum çerezleri dönemsel olarak tutulan çerezler olup, genellikle kullanıcı seçimlerini veya dolaşma durumunu saklar. Kullanıcının bir hizmete giriş yapmasıyla yüklenip, kullanıcının sistemden çıkış yapmasıyla da silinmektedir. Sürekli çerezler genellikle kullanıcı tercihleri veya şifre gibi tanımlayıcı bilgi içerir. Bu dosyalar özel olarak silinmediği ya da tanımlanan süreleri dolmadığı sürece tarayıcıda kalmaya devam eder.
Çerezler sayesinde kişiye özel reklamlar oluşturulur ve veri sahiplerinin tekilleştirilmesi kişilerin “gerçek isimleri” bilinmese bile yapılabilmektedir. Davranışsal reklamcılık anlayışı kişinin hareketlerini, bilgilerini saklayarak kişiyi etkilemeyi amaçlar bu sebeple de genellikle kişisel veri işleme sonucunu doğurur.
Kişisel veri tanımı 6698 sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi ifade etmektedir. Bu kanun uyarınca kişisel veriler ancak ilgili kişinin rızası ile işlenebilir.
Bu kanun uyarınca da çevrimiçi davranışşal reklamcılık faaliyetleri için kullanıcıların cihazlarına bir çerez ya da benzeri bir kimlik belirleyici yerleştiriliyorsa ve verileri bu kapsamda işleniyorsa kullanılıcıların açık bir şekilde bilgilendirilmesi ve rızaları alındıktan sonra bu faaliyetin gerçekleşmesi gerekecektir. Ve kullanıcı rıza gösterdiği çerezleri kaldırmak isterse de bu çerezleri kaldırabilecek durumda olmalıdır.
Bildirimde bulunma yükümlülüğünde şeffaflık ilkesi altında, üçüncü kişiler ve hizmet sağlayıcılar veri toplama ve kullanma yöntemi için açık, net ve anlamlı bir bildirimde bulunmalı ve bu bildirimde kullanıcının hangi internet sitelerinde gezindiğini, hangi reklamların kendisine gösterildiğini ve hangilerine ne zaman tıkladığı vb. bilgilerine çerezler vasıtasıyla ulaşılabileceği konusu bulunmalıdır.
Çerezlere ilişkin olarak kullanıcılardan alınması gereken rızanın geçerli kabul edilebilmesi için ise gerekli bilgilendirmenin açık, kapsamlı ve görünür gerçekleştiriliyor olması, rızanın dogru zamanda yani veri işleme faaliyetine başlanmadan önce alınması, rızanın mutlaka kullanıcının aktif bir hareketi sonucunda ortaya çıkması ve serbestçe veriliyor olması gerekir. Bu da kullanıcıların çerezlerin hepsini ya da bir kısmını kabul etme ya da reddetme imkanı olması, seçimlerini ileride değiştirmelerinin mümkün olması ve bu seçimlerin serbestçe ortaya koyabilmelerinin sağlanması yani mümkün olduğunca işleme bağlı olmamasını gerektirir. Bu doğrultuda kullanıcıların veri politikalarını kabul etmemesi durumunda hizmetten mahrum bırakılmalarının önüne geçilmesi ve anlaşılır politikalar sunulması için hukuki düzenlemeye gidilmesi gerekir.
Bu doğrultuda bir web sitesinin çerez politikası şu sorulara cevap vermelidir:
- Web Sitenizde ne tür çerezler bulunmakta?
- Çerezler hangi süreyle depolanmakta?
- Çerezler hangi verileri izliyorlar?
- Çerezler hangi amaçla (işlevsellik, performans, istatistik, pazarlama vb.) kullanılıyor?
- Çerezler Verileri üçüncü kişilerle paylaşıyor mu? Paylaşıyorsa nasıl ve neden?
- Çerezler nasıl reddedilir veya kabul edilen bir çerez nasıl iptal edilebilir?
Örneğin, görseldeki çerez bildirimi, izleme çerezlerini,işlevlerini ve onları işletenler hakkında bilgi vermez, kullanıcıya herhangi bir rıza seçeneği bırakmaz bunun yerine kullanıyıcı sadece kabul etmeye zorlar niteliktedir. Bu sebeplerle açık rıza ve bildirim yükümlülüklerine uymaz.
Bu bildirim ise kişisel verilerin işlenmesinden önce mevcut ve işletilen tüm çerez türlerini ve diğer izleme teknolojilerini belirleyip her bir çerez kategorisi için onay verilmesini kolaylaştırmasıyla rıza ve bildirim yükümlülüğüne uygundur.
Sonuç olarak bu çerezlerin kullanılıp kullanılmaması konusunda tüketicilere bir seçim hakkı tanınmaktadır. Tüketici ilgi alanına yönelik, hatırlatıcı ve bilgilendirici olması nedeniyle çevrimiçi davranışsal reklamcılığa olumlu bir tutum sergilemekle beraber mahremiyetinin ihlal edilmesi ve takip ediliyor olma hissi sebebiyle de olumsuz tutum da sergilemektedir. Hizmet sağlayıcıların ve üçüncü kişilerin 6698 sayılı kanun uyarınca kişisel verileri işlemesi ve tüketicilerin dijital okuryazarlığının gelişmesi ve internete olan güvenlerinin artmasıyla bu reklamcılığın gelişeceği söylenebilir.
Kaynak:
Çevrimiçi Davranışsal Reklamcılık Özelinde Kişisel Verilerin Korunması-Dr.Leyla KESER BERBER
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/645248
https://www.cookiebot.com/en/gdpr-cookies/?gclid=EAIaIQobChMIhamT-pzM5AIVGKaaCh0y5Q85EAAYASAAEgKo7fD_BwE
0 Yorum